Türkiye'deki depreme dayanıklı binalar ve özellikleri hakkında en önemli bilgiler

Türkiye'de depreme dayanıklı binalar nedir?

Depreme dayanıklı binalar, inşa edilirken, binanın yapıldığı zemin üzerinde önceden yapılan araştırma ve incelemelere, kullanılan yapı malzemelerine uygun olarak tasarlanan binalardır. Temelin, zeminin doğasına uygun şekilde atılması amaçlanır ve maksimum sarsıntı ve titreşimlere dayanıklılık hedeflenir. Ayrıca, binanın kapı ve pencerelerinin de bu tür felaketlere uygun olup olmadığı kontrol edilir ve tasarımları, deprem sırasında binada yaşayanlar üzerindeki etkileri azaltacak şekilde yapılır. Bu tür binaların inşasında, duvarların çatlamasını veya yıkılmasını önleyecek standartlara uyulur ve diğer detaylar ve ayrıntılar da doğal afetlere, özellikle depremlere karşı binaların güvenliğini artıracak şekilde dikkate alınır.

Depreme dayanıklı binaların özellikleri

Aşağıda depreme dayanıklı binaların en önemli özelliklerinden bazılarını sıralıyoruz:

• Binanın iç ve dış dengesini koruyacak şekilde tasarlanmış olması gerekir; bu genellikle yatay şehir planlaması ile sağlanır.
• Bina zemininin, zemin etüdü raporuna -geotechnic- göre seçilmesi gerekir. Bu rapor, zeminin inşaata uygun olup olmadığını gösterir ve zeminle ilgili sorunlara çözümler önerir. Depreme dayanıklı bir bina için zemin türünün sağlam olması gerekir; gevşek ve kumlu zeminler elenir. Zeminin sağlamlığı, deprem sırasında binanın sarsıntısını önemli ölçüde azaltır.
• Depreme dayanıklı binaların bir diğer özelliği de, deprem sırasında bütün olarak kalabilmesi, yani dağılmamasıdır. Bu, yapının bağlantı noktalarının gücüne ve deprem basıncını emme yeteneğine bağlıdır; bu da sarsıntı hasarını azaltır.

Depreme dayanıklı binaların tasarımı hakkında fikir

Depreme dayanıklı binalar, duvarların tavanlarla sabit ve sağlam bir kareyle birleşmesini sağlayan bir sistemle tasarlanır; bu, binanın depremden kaynaklanan yan etkilere karşı direncini artırır.

Binanın güvenliğini sağlamak için, binanın yüksekliğine dikkat edilir; yüksekliği 50 metreyi geçmemelidir. Yükseklik aşıldığında, depreme dayanıklı binaların tasarımında genleşme ve oturma derzleri, üst katlarda ise sismik derzler kullanılır.

Ayrıca, katların taşıyacağı yükler ve kendi ağırlıkları son derece hassas bir şekilde hesaplanır. Tavanların taşıma görevi betonarme kolonlara verilir; bu da binanın depreme karşı direncini artırır.

Daha fazla bilgi için Türkiye'de deprem sigortası başlıklı makalemizi okumanızı tavsiye ederiz.

Türk hükümetinin depremlere karşı koruma planları ve uygulandı mı?

Türk hükümetinin, 1999 yılında meydana gelen ünlü Marmara depreminden sonra hazırladığı deprem koruma planlarının bazıları uygulanmaya başlandı, örneğin:

Belediyeler tarafından, Türkiye'de bina inşaatında sıkı denetim talimatları çıkarıldı ve belediye çalışanları, inşaatların belirtilen talimatlara uygunluğunu takip etmeye başladı. Ayrıca, yapı kanunu ve denetim mekanizmasında çeşitli değişiklikler yapıldı.

2007 yılında devlet, binaların depreme dayanıklılığına ilişkin özel bir yasa çıkardı. Bu yasa gereği, İstanbul şehri ve diğer şehirlerde binaların tehlike derecelerine göre sınıflandırılması için tarama çalışmaları başlatıldı:

1. Düşük riskli
2. Orta riskli
3. Çok tehlikeli

Tehlikeli olarak sınıflandırılan binalar acilen boşaltıldı ve yıkım kararı verildi. Orta ve düşük riskli binalar için ise, eğer yıkıma gerek yoksa uygun yapısal çözümler uygulandı.

2007'den sonra inşa edilen binalar için ise, yasa; depreme dayanıklılığa uygun olarak, yapı elemanlarının boyutlarını, kullanılan köprüleri ve diğer teknik detayları uzman görüşüne göre belirlemiştir.

Ayrıca, inşaat süreçlerinin denetim ve takibi mekanizması da değiştirildi. Bu görev, belediyeden onaylı ve uzman bir mühendislik danışmanlık şirketine verildi. Şirket, tüm uygulama aşamalarını takip eder ve yapının teknik şartnamelere uygunluğuna ilişkin raporlar hazırlar. Son dönemde ise, denetim şirketini belediyeler atamaya başladı; müteahhit artık kendi şirketini seçemiyor. Bu da teknik denetim raporlarında daha fazla şeffaflık sağlamak içindir.

İstanbul'da depremlerin durumu nedir?

Bazı gözlemcilere göre, şiddetli deprem hattı İstanbul şehir merkezinden geçmemekte, şehrin kenarlarından geçmektedir. Ayrıca, bazı yetkililere göre İstanbul'daki binaların çoğu depreme karşı dayanıklıdır; özellikle depreme dayanıklı binaların yaygınlaşmasıyla birlikte. Son yıllarda İstanbul'da birçok deprem yaşanmış, bazıları Richter ölçeğinde 5,8 büyüklüğüne ulaşmıştır ve bu depremlerde büyük kayıplar yaşanmamıştır. Bu da İstanbul binalarının dayanıklılığını ve gücünü artırmaktadır.

İstanbul şehri ve binaları depreme dayanacak şekilde planlandı mı?

Bu soruya cevap verirken, bir yapının tamamen depremlerden korunmasının bilimsel olarak tam anlamıyla mümkün olmadığını belirtmek gerekir. Örneğin, dünyanın en hızlı gelişen ülkelerinden biri olan Japonya, aynı zamanda en çok deprem yaşayan ülkelerden biridir ve 2011 yılında Richter ölçeğinde 9 büyüklüğünde yıkıcı bir deprem yaşamıştır.

Burada önemli bir noktaya değinmek gerekir: Bir depremin olacağı tahmin edilebilir, ancak zamanı ve şiddeti kesin olarak belirlenemez. Bu nedenle, beklenen afetlerin yönetimini iyileştirmek için, binaların inşasında mühendislik çalışmalarına uygun olarak güvenlik tedbirlerinin alınması gerekir. Ayrıca, tehlikeye çok yakın yerlerde yüksek binalar inşa edilmemelidir. Büyük şehirlerde -örneğin İstanbul- yeni yapılaşma nedeniyle, depreme dayanıklı yapı standartlarına uyum genellikle çok yüksektir.

2020 İzmir depreminde binalar büyük zarar gördü: Depreme karşı donanımlı mıydı?

2020 yılında İzmir şehrinde meydana gelen depremde zarar gören binalar arasında, 17 bina tamamen yıkıldı ve 71 bina büyük hasar gördü. Büyük hasar gören ve henüz yıkılmamış binaların da tamamen yıkılması gerekmektedir.

Dikkat çekici olan, bu depremde zarar gören tüm binaların depreme dayanıklı olmamasıdır; eski yapılardı ve yaşları 20-30 yıl arasındaydı. Yani, 1999 depreminden önce inşa edilen binalardı ve bu dönem, yeni binaların depreme uygunluğunun ciddi şekilde denetlenmeye ve incelenmeye başlandığı dönemdir.

Düzenleyen: Imtilak العقارية©

Konumuzu beğendiniz mi? Arkadaşlarınızla paylaşabilirsiniz.